Τέλος εποχής για τα likes; Η δίκη της Meta που μπορεί να αλλάξει Facebook και Instagram

Μια από τις σημαντικότερες δικαστικές μάχες στην ιστορία των social media βρίσκεται σε εξέλιξη στις ΗΠΑ, με τη Meta να καλείται να απαντήσει στις κατηγορίες 29 πολιτειών ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram με τρόπο που ενθαρρύνει την παρατεταμένη και καταναγκαστική χρήση από παιδιά και εφήβους.

Η δίκη ξεκίνησε στις 18 Αυγούστου σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Όκλαντ της Καλιφόρνια και μπορεί να έχει συνέπειες που θα ξεπεράσουν κατά πολύ μια πιθανή οικονομική ποινή. Οι πολιτείες ζητούν, μεταξύ άλλων, αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών, με το infinite scroll και τα likes να βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο.

Στο μικροσκόπιο ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν τα social media

Η υπόθεση αφορά αγωγή που κατέθεσε δικομματική ομάδα 29 γενικών εισαγγελέων πολιτειών. Τέσσερις πολιτείες, η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ, έχουν αναλάβει τον βασικό ρόλο στη δίκη.

Οι κατηγορίες είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta γνώριζε τους κινδύνους που μπορούσαν να προκαλέσουν οι πλατφόρμες της στους νεότερους χρήστες, αλλά παρ' όλα αυτά έδωσε προτεραιότητα στην αύξηση του χρόνου παραμονής και της αλληλεπίδρασης.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι λειτουργίες όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, οι ειδοποιήσεις, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, οι προτάσεις δημοσιεύσεων και τα likes δεν αποτελούν απλώς ουδέτερες επιλογές σχεδιασμού.

Κατά την πλευρά των πολιτειών, πρόκειται για μηχανισμούς που μπορούν να κρατούν τον χρήστη στην πλατφόρμα για περισσότερο χρόνο, κάτι που αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν πρόκειται για παιδιά και εφήβους.

Γι' αυτό και ζητούν από τη δικαιοσύνη να επιβάλει αλλαγές στη λειτουργία του Facebook και του Instagram. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ακόμη και η κατάργηση των likes, τουλάχιστον με τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα, καθώς και ο περιορισμός του infinite scroll. Ζητούν επίσης αυστηρότερα μέτρα ώστε παιδιά κάτω των 13 ετών να μην μπορούν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αποφασιστεί το τέλος των likes. Πρόκειται για αίτημα των πολιτειών και όχι για απόφαση του δικαστηρίου.

Η τελική απόφαση θα ανήκει στην ομοσπονδιακή δικαστή Yvonne Gonzalez Rogers. Το οκταμελές σώμα ενόρκων αναμένεται να εκδώσει συμβουλευτική ετυμηγορία, ενώ η δικαστής θα αποφασίσει για την ευθύνη της Meta και για τυχόν κυρώσεις ή υποχρεωτικές αλλαγές στις πλατφόρμες.

Η κατάθεση του πρώην στελέχους της Meta

Ιδιαίτερη βαρύτητα στη διαδικασία έχει αποκτήσει η κατάθεση του Arturo Béjar, πρώην διευθυντή μηχανικής της Meta και στελέχους που είχε ασχοληθεί με την ασφάλεια των χρηστών.

Ο Béjar υποστήριξε ότι η Meta είχε υιοθετήσει μια προσέγγιση που ουσιαστικά άφηνε στο περιθώριο προβλήματα που αφορούσαν παιδιά κάτω των 13 ετών. Κατά την κατάθεσή του, η εταιρεία έδινε μεγαλύτερη σημασία στην ανάπτυξη και στο engagement παρά στην ασφάλεια των νεότερων χρηστών.

Ο ίδιος υποστήριξε επίσης ότι είχε μεταφέρει επανειλημμένα τις ανησυχίες του στην ηγεσία της εταιρείας και ότι είχε συζητήσει περισσότερες από 100 φορές με τον Mark Zuckerberg κατά τη διάρκεια της καριέρας του στη Meta.

Ο Béjar αναφέρθηκε και σε προσωπική εμπειρία. Η κόρη του, όπως κατέθεσε, είχε δεχθεί ανεπιθύμητες και σεξουαλικού χαρακτήρα προσεγγίσεις στο Instagram όταν ήταν έφηβη, γεγονός που τον οδήγησε να εξετάσει βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο η πλατφόρμα αντιμετώπιζε την ασφάλεια των ανήλικων χρηστών.

Τι απαντά η Meta

Η Meta αρνείται τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι έχει λάβει σημαντικά μέτρα για την προστασία των ανηλίκων.

Οι δικηγόροι της εταιρείας υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση που να αποδεικνύει ότι η χρήση των social media προκαλεί από μόνη της εθισμό στους εφήβους και υπογραμμίζουν τα εργαλεία ασφαλείας που έχει εφαρμόσει η εταιρεία.

Η υπεράσπιση υποστηρίζει επίσης ότι αρκετές από τις θέσεις των πολιτειών βασίζονται σε αποσπασματικές αναφορές από εσωτερικά έγγραφα και ότι η εταιρεία έχει σταδιακά αντιμετωπίσει προβλήματα που εντοπίστηκαν στις πλατφόρμες της.

Υπάρχει ακόμη ένα σημαντικό νομικό όριο: η συγκεκριμένη δίκη δεν αφορά γενικά όλο το περιεχόμενο που εμφανίζεται στο Facebook και στο Instagram, ούτε μπορεί η Meta να θεωρηθεί αυτομάτως υπεύθυνη για κάθε επιβλαβή δημοσίευση τρίτου χρήστη. Το βασικό ερώτημα είναι εάν η εταιρεία παραπλάνησε τους χρήστες και παραβίασε τη νομοθεσία προστασίας των παιδιών μέσω του τρόπου με τον οποίο σχεδίασε και λειτουργούσε τις πλατφόρμες της.

Το ποσό που μπορεί να φτάσει σε ασύλληπτα επίπεδα

Η οικονομική διάσταση της υπόθεσης είναι επίσης τεράστια. Οι γενικοί εισαγγελείς των πολιτειών έχουν υποστηρίξει ότι οι πιθανές κυρώσεις θα μπορούσαν να κινηθούν περίπου στα 200 δισ. δολάρια, ενώ η Meta έχει προειδοποιήσει ότι, βάσει του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσαν να υπολογιστούν οι προβλεπόμενες κυρώσεις, η έκθεσή της θα μπορούσε θεωρητικά να φτάσει τα 1,4 τρισ. δολάρια.

Το δεύτερο ποσό, πάντως, δεν αποτελεί πιθανό πρόστιμο που έχει ήδη επιβληθεί ούτε σημαίνει ότι η Meta καλείται σήμερα να πληρώσει 1,4 τρισ. δολάρια. Πρόκειται για την εκτίμηση της ίδιας της εταιρείας σχετικά με τη μέγιστη δυνητική έκθεσή της.

Αν η Meta ηττηθεί, το πραγματικά σημαντικό κομμάτι της υπόθεσης μπορεί να μην είναι καν το πρόστιμο.

Μια δικαστική απόφαση που θα υποχρέωνε την εταιρεία να αλλάξει βασικά χαρακτηριστικά του Facebook και του Instagram θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα social media συνολικά.

Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι απλώς πόσα likes θα βλέπουμε κάτω από μια φωτογραφία. Θα είναι αν το Facebook και το Instagram που γνωρίζουμε σήμερα θα συνεχίσουν να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο.