«Είμαστε μόνοι στο σύμπαν;»: Tο υπαρξιακό αίνιγμα που η NASA επιδιώκει να λύσει με ένα τηλεσκόπιο

Το νέο, υπερσύγχρονο διαστημικό τηλεσκόπιο της NASA, Nancy Grace Roman, ξεκίνησε το ταξίδι του στο Διάστημα, μετά την επιτυχημένη εκτόξευσή του την Κυριακή (30/8) από τη Φλόριντα, με μια αποστολή που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το Σύμπαν.

Το τηλεσκόπιο θα χρειαστεί περίπου 100 ημέρες για να φτάσει στο σημείο παρατήρησης, περίπου 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη. Από εκεί θα αρχίσει να χαρτογραφεί το Διάστημα και να αναζητά νέους κόσμους πέρα από το Ηλιακό μας Σύστημα, τους λεγόμενους εξωπλανήτες.

Και πίσω από αυτή την τεράστια επιστημονική προσπάθεια βρίσκεται ένα από τα πιο διαχρονικά ερωτήματα της ανθρωπότητας: «Είμαστε μόνοι στο Σύμπαν;»

Όπως δήλωσε η Nicky Fox, διαχειρίστρια της Διεύθυνσης Επιστημονικών Αποστολών της NASA, το Roman «θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το Σύμπαν».

Το Roman σχεδιάστηκε για να καταγράψει τεράστιες πανοραμικές εικόνες του Διαστήματος, διαθέτοντας πεδίο παρατήρησης περίπου 100 φορές μεγαλύτερο από εκείνο των διαστημικών τηλεσκοπίων Hubble και James Webb.

Η εκτόξευση πραγματοποιήθηκε το πρωί της Κυριακής, τοπική ώρα, από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στη Φλόριντα. Περίπου 30 λεπτά μετά την εκτόξευση, το Roman αποσυνδέθηκε από τον πύραυλο της SpaceX και ξεκίνησε την πορεία του προς την τελική του τροχιά.

Η Jackie Townsend, επικεφαλής του προγράμματος Roman, χαρακτήρισε την εκτόξευση «ένδοξη» κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που ακολούθησε.

«Το ταξίδι ήταν υπέροχο. Μας άφησε ακριβώς εκεί που θέλαμε να βρισκόμαστε», ανέφερε.

«Μπορεί να ανακαλύψει έως και 100.000 νέους εξωπλανήτες»

Ένας από τους σημαντικότερους στόχους της αποστολής είναι η αναζήτηση εξωπλανητών, δηλαδή πλανητών που βρίσκονται έξω από το Ηλιακό μας Σύστημα.

Η NASA εκτιμά ότι το Roman θα μπορούσε να εντοπίσει δεκάδες χιλιάδες και ενδεχομένως έως και 100.000 νέους εξωπλανήτες.

«Γιατί μας ενδιαφέρουν τόσο πολύ οι εξωπλανήτες; Επειδή ένας από τους βασικούς στόχους μας στη NASA είναι να απαντήσουμε στο ερώτημα: “Είμαστε μόνοι στο Σύμπαν;”», δήλωσε η Nicky Fox.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η νέα γενιά παρατηρήσεων θα επιτρέψει όχι μόνο τον εντοπισμό νέων κόσμων, αλλά και την καλύτερη μελέτη των ατμοσφαιρών τους, ώστε να εξεταστεί εάν κάποιοι από αυτούς θα μπορούσαν να είναι δυνητικά κατοικήσιμοι.

«Με το Roman θα κάνουμε ένα τεράστιο άλμα που θα μας επιτρέψει να παρατηρήσουμε αυτούς τους τόσο μακρινούς κόσμους και να αρχίσουμε πραγματικά να κατανοούμε τις ατμόσφαιρές τους, ώστε να δούμε αν θα μπορούσαν να είναι κατοικήσιμοι», σημείωσε η Fox.

Ο πύραυλος Falcon Heavy της SpaceX με το διαστημικό τηλεσκόπιο Roman της NASA απογειώνεται από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στο Κέιπ Κανάβεραλ της Φλόριντα, την Κυριακή 30 Αυγούστου 2026

NASA

Πιο μακριά από τη Γη, για να «βλέπει» καλύτερα

Το Roman θα βρίσκεται περίπου τέσσερις φορές πιο μακριά από τη Γη σε σχέση με τη Σελήνη.

Η αστρονόμος Jenifer Millard εξήγησε στο BBC ότι η απόσταση αυτή είναι σημαντική, καθώς οι κάμερες του τηλεσκοπίου είναι σχεδιασμένες να καταγράφουν υπέρυθρο φως, το οποίο μπορεί να επηρεάζεται από την υπέρυθρη ακτινοβολία που προέρχεται από τη Γη και τη Σελήνη.

Το Roman θα βρίσκεται περίπου 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη, στο ίδιο περίπου σημείο όπου βρίσκεται και το James Webb.

Το James Webb, το οποίο εκτοξεύτηκε το 2021, κινείται επίσης γύρω από τον Ήλιο σε απόσταση περίπου 1,6 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη, όμως το πεδίο παρατήρησής του δεν είναι τόσο μεγάλο.

Το Hubble, αντίθετα, το οποίο εκτοξεύτηκε το 1990, βρίσκεται σε τροχιά περίπου 500 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης.

Οι επιστήμονες ψάχνουν και μέσα στον δικό μας Γαλαξία

Παρότι η αποστολή του Roman έχει ως στόχο να εξερευνήσει το Σύμπαν σε τεράστιες κλίμακες, οι επιστήμονες περιμένουν ότι θα φέρει στο φως και χιλιάδες νέους κόσμους μέσα στον δικό μας Γαλαξία.

Η δυνατότητα να παρατηρεί τεράστιες περιοχές του ουρανού σε συνδυασμό με την υψηλή ευαισθησία του αναμένεται να προσφέρει έναν τεράστιο όγκο νέων δεδομένων για πλανήτες, γαλαξίες και άλλα κοσμικά αντικείμενα.

Η αναζήτηση εξωπλανητών, όμως, είναι μόνο ένα μέρος της αποστολής. Το Roman θα επιχειρήσει να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν δύο από τα μεγαλύτερα μυστήρια της σύγχρονης κοσμολογίας: τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια.

Η σκοτεινή ύλη δεν είναι ορατή, όμως η βαρύτητά της φαίνεται να λειτουργεί σαν ένα είδος «κοσμικής κόλλας», κρατώντας ενωμένες τις δομές του Σύμπαντος.

Η σκοτεινή ενέργεια, από την άλλη, θεωρείται ότι συνδέεται με μια απωθητική δύναμη που οδηγεί στη διαστολή του Σύμπαντος.

Μαζί, η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια εκτιμάται ότι αποτελούν περίπου το 95% του Σύμπαντος.

Κι όμως, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν με βεβαιότητα τι ακριβώς είναι.

«Θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή την κατανομή για να προσπαθήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια, γιατί γνωρίζουμε ότι υπάρχουν, βλέπουμε τις επιδράσεις τους, αλλά το τι είναι παραμένει ένα πραγματικό μυστήριο», εξήγησε η Millard.

Τεράστιοι κοσμικοί χάρτες

Ένας ακόμη στόχος της αποστολής είναι η δημιουργία τεράστιων χαρτών του Σύμπαντος, οι οποίοι θα επιτρέψουν στους επιστήμονες να παρακολουθήσουν πώς εξελίχθηκαν οι γαλαξίες μέσα στον κοσμικό χρόνο.

Η Millard περιέγραψε τους μελλοντικούς χάρτες σαν ένα είδος κρεμμυδιού, όπου οι επιστήμονες θα μπορούν να ξετυλίγουν «στρώμα με στρώμα» και να παρατηρούν πώς αλλάζει η κατανομή των γαλαξιών καθώς περνά ο χρόνος.

Η μελέτη αυτής της κατανομής θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά στοιχεία για τη φύση της σκοτεινής ύλης και της σκοτεινής ενέργειας.

Ποια ήταν η Nancy Grace Roman

Το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του από τη Nancy Grace Roman, την πρώτη επικεφαλής αστρονόμο της NASA τη δεκαετία του 1960 και την πρώτη γυναίκα που ανέλαβε εκτελεστικό ρόλο στην αμερικανική διαστημική υπηρεσία.

Η Roman διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην έγκριση του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Hubble από το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών.

Χρόνια αργότερα, είχε χαρακτηρίσει την ανακάλυψη της σκοτεινής ενέργειας ως το πιο ενδιαφέρον επιστημονικό εύρημα της καριέρας της.

Η NASA εκτιμά ότι το τηλεσκόπιο που φέρει το όνομά της μπορεί να φέρει μια νέα επανάσταση στην κατανόηση του Σύμπαντος.

Η Nancy Grace Roman

NASA

Η αρχική διάρκεια ζωής του Roman έχει οριστεί στα πέντε χρόνια, όμως ο στόχος είναι να μπορέσει να λειτουργήσει για περίπου 10 χρόνια.

Σύμφωνα με τη NASA, οι «εκτενείς και ακριβείς εξερευνήσεις» του θα βοηθήσουν τους επιστήμονες να μελετήσουν τη σκοτεινή ενέργεια και τη σκοτεινή ύλη, να ανακαλύψουν και να χαρακτηρίσουν εξωπλανήτες, να χαρτογραφήσουν δισεκατομμύρια γαλαξίες, να μελετήσουν μαύρες τρύπες και να εξερευνήσουν αντικείμενα από το δικό μας Ηλιακό Σύστημα μέχρι και την άκρη του παρατηρήσιμου Σύμπαντος.

Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα που εξακολουθεί να απασχολεί την ανθρωπότητα: Υπάρχει άραγε κάποιος άλλος εκεί έξω;