Το μυστήριο της πανώλης στη Σιβηρία: Ο θάνατος της 28χρονης ερευνήτριας και τα ερωτήματα

Ένας μυστηριώδης θάνατος και η υποψία ότι για αυτόν ευθύνεται ένας παλιός εχθρός της ανθρωπότητας προκάλεσε μία ακόμη πηγή ανησυχίας σε έναν ήδη ταραγμένο κόσμο.

Μια γυναίκα που εργαζόταν σε ένα απομακρυσμένο εργαστήριο στη Σιβηρία, το οποίο μελετά την πανώλη, πέθανε από πνευμονία – ή τουλάχιστον έτσι μας λένε. Το εργαστήριο έχει τεθεί σε καραντίνα και οι ρωσικές αρχές δεν δίνουν πολλές πληροφορίες, γεγονός που έχει τροφοδοτήσει εικασίες και φήμες.

Οι New York Times επιχείρησαν να συγκεντρώσουν όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για να προσπαθήσουν να βγάλουν όσο το δυνατόν περισσότερο νόημα από την υπόθεση.

Ποιος ακριβώς πέθανε;

Η Ντάρια Σιπίλοβα, μια 28χρονη υπάλληλος του Ινστιτούτου Καταπολέμησης της Πανούκλας της Σιβηρίας και της Άπω Ανατολής στο Ιρκούτσκ, φαίνεται να πέθανε από μια μυστηριώδη πνευμονία νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Ο θάνατός της ώθησε τις ρωσικές υγειονομικές αρχές να θέσουν σε καραντίνα τους υπαλλήλους και τους ασθενείς του νοσοκομείου όπου πέθανε, καθώς και το προσωπικό του ινστιτούτου και άλλα άτομα που ήρθαν σε επαφή μαζί της.

Η πανώλη υπάρχει ακόμα;

Ναι. Η πανώλη μας συνοδεύει εδώ και πολύ καιρό. Το Yersinia pestis, το βακτήριο που προκαλεί την πανώλη, μολύνει τους ανθρώπους εδώ και χιλιάδες χρόνια, ενώ κυκλοφορεί επίσης μεταξύ τρωκτικών και ψύλλων, τα οποία λειτουργούν ως μακροπρόθεσμες εστίες μόλυνσης.

Πολλοί άνθρωποι συνδέουν την πανούκλα με τον Μαύρο Θάνατο, μια πανδημία που πιστεύεται ότι σκότωσε τουλάχιστον το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ευρώπης τον 14ο αιώνα. Ωστόσο, εξακολουθούν να καταγράφονται μερικές εκατοντάδες κρούσματα κάθε χρόνο, κυρίως στη Μαδαγασκάρη και στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και άλλες χώρες.

Μιλάμε για τη βουβωνική πανούκλα;

Υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους η πανούκλα μπορεί να μολύνει τους ανθρώπους. Η βουβωνική πανώλη εμφανίζεται όταν τα βακτήρια που προκαλούν την πανώλη πολλαπλασιάζονται στους λεμφαδένες, συνήθως μετά από δάγκωμα μολυσμένου ψύλλου. Η σηψαιμική πανώλη εμφανίζεται όταν η λοίμωξη εξαπλώνεται στην κυκλοφορία του αίματος. Ο πιο λοιμογόνος τύπος είναι η πνευμονική πανώλη, η οποία προκαλεί σοβαρή πνευμονική λοίμωξη με ταχεία έναρξη και μπορεί να μεταδοθεί μέσω βήχα ή φτερνίσματος.

Αυτό ακούγεται άσχημο! Είναι;

Με βάση τις πληροφορίες που έχουμε μέχρι στιγμής, οι περισσότεροι ειδικοί δεν ανησυχούν ιδιαίτερα.

Αν δεν αντιμετωπιστεί, η πνευμονική πανώλη μπορεί να σκοτώσει ένα θύμα μέσα σε λίγες ημέρες. Όμως και οι τρεις τύποι πανώλης ανταποκρίνονται καλά στα αντιβιοτικά, αν αυτά χορηγηθούν αμέσως μετά την έκθεση.

Τότε γιατί ο συναγερμός;

Το γεγονός ότι η Σιπίλοβα εργαζόταν σε εργαστήριο που μελετούσε την πανώλη, μια εγκατάσταση που υποτίθεται ότι διαθέτει ισχυρά μέτρα προστασίας για να αποτρέψει τη διαφυγή του μικροβίου, είναι ανησυχητικό.

«Κάτι δεν κολλάει σε αυτή την κατάσταση», δήλωσε η Τζένιφερ Νούζο, επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο Μπράουν. «Η εργαζόμενη δεν θα έπρεπε να είχε προσβληθεί από θανατηφόρα λοίμωξη, αν φορούσε ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό και είχε λάβει αντιβιοτικά αμέσως μετά την έκθεσή της».

Η έλλειψη λεπτομερειών από τις ρωσικές αρχές έχει επίσης ανησυχήσει πολλούς σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι εξακολουθούν να είναι «τραυματισμένοι» από την πανδημία του Covid-19.

Αμέσως μετά τον θάνατο της Σιπίλοβα, οι ρωσικές αρχές ήταν λακωνικές. Δεν διευκρίνισαν πού βρισκόταν πριν από τον θάνατό της, ούτε απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με το αν είχε συμβεί κάποιο ατύχημα στο ινστιτούτο.

Αφού οι υγειονομικές αρχές και η κυβέρνηση των ΗΠΑ άρχισαν να θέτουν ερωτήσεις, οι ρωσικές αρχές παρείχαν πρόσθετες πληροφορίες. Την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι η Ρωσία «οφείλει» να μοιραστεί περισσότερες πληροφορίες με τον κόσμο. «Παρακολουθούμε την κατάσταση πολύ στενά, ώρα με την ώρα», είπε.

Οι ρωσικές αρχές δήλωσαν ότι η Σιπίλοβα είχε εμβολιαστεί κατά της πανώλης και ότι δεν είχαν εντοπιστεί «καταστάσεις έκτακτης ανάγκης» στο εργαστήριο. Πάντως, δεν είναι σαφές πόσο αποτελεσματικά είναι τα διαθέσιμα εμβόλια, όπως σημειώνουν οι New York Times.

Η ρωσική ρυθμιστική αρχή για θέματα υγείας δήλωσε επίσης ότι «δεν υπάρχουν επιδημιολογικοί κίνδυνοι για τον πληθυσμό του Ιρκούτσκ και της περιφέρειας του Ιρκούτσκ».

Έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ η πανούκλα ως βιολογικό όπλο;

Ίσως, αλλά έχει περάσει καιρός. Τον 14ο αιώνα, σύμφωνα με μια μαρτυρία, ένας μογγολικός στρατός εκτόξευσε με καταπέλτες πτώματα μολυσμένα από πανούκλα στην πόλη Κάφα της Κριμαίας. Οι ιστορικοί και οι επιδημιολόγοι διαφωνούν ως προς το αν αυτό το περιστατικό οδήγησε στην επιδημία που αποδεκάτισε την Ευρώπη. Θα μπορούσε επίσης να ξεκίνησε από αρουραίους γεμάτους ψύλλους σε φορτία σιτηρών.

Στη σύγχρονη εποχή, ένας αποστάτης από το πρόγραμμα βιολογικών όπλων της Σοβιετικής Ένωσης ισχυρίστηκε κάποτε ότι η κυβέρνησή του είχε αποθηκεύσει «δεκάδες τόνους ευλογιάς και πανώλης» που μπορούσαν να φορτωθούν σε βόμβες και πυραύλους. Αλλά ακόμα και αυτό συνέβη πριν από δεκαετίες.

Δεν υπάρχει λοιπόν λόγος πανικού;

Δεν υπάρχει, με βάση όσα γνωρίζουμε μέχρι στιγμής. Παρά τις πολλές άγνωστες παραμέτρους, οι ειδικοί έχουν δηλώσει ότι, ακόμα και αν επιβεβαιωθεί ότι η πανούκλα προκάλεσε τον θάνατο της Σιπίλοβα, ο κίνδυνος ευρείας μετάδοσης θα ήταν περιορισμένος.