Νέος εκλογικός νόμος: Πώς θα ψηφίζουμε για δήμαρχο – Τι είναι η εναλλακτική ψήφος
Εναλλακτική ψήφος στις αυτοδιοικητικές εκλογές: Τι προβλέπει ο νέος εκλογικός νόμος και πώς θα είναι το ψηφοδέλτιο
Η πρώτη καταμέτρηση καθορίζει ποιοι συνδυασμοί περνούν στο δεύτερο στάδιο – Πώς λειτουργεί η εναλλακτική ψήφος και πώς θα ψηφίζουν οι πολίτες με το νέο σύστημα
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τον Ν. 5314/2026, εισάγει ένα διαφορετικό σύστημα ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών, με βασικό χαρακτηριστικό την εναλλακτική ψήφο. Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο διεξαγωγής και καταμέτρησης των αυτοδιοικητικών εκλογών, η οποία χρειάζεται να γίνει κατανοητή από όλους τους πολίτες.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αποσαφηνιστεί ότι η εναλλακτική ψήφος δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της αρχικής καταμέτρησης. Αντίθετα, η πρώτη καταμέτρηση καθορίζει εάν θα χρειαστεί δεύτερο στάδιο και ποιοι συνδυασμοί θα συμμετάσχουν σε αυτό.
1. Πρώτο στάδιο: Η αρχική καταμέτρηση και το όριο του 42%
Στην πρώτη καταμέτρηση προσμετρώνται τα έγκυρα ψηφοδέλτια υπέρ κάθε συνδυασμού, χωρίς να συνυπολογίζονται οι εναλλακτικές ψήφοι.
Σύμφωνα με το άρθρο 56 του νέου Κώδικα, επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που συγκεντρώνει ποσοστό μεγαλύτερο του 42% των έγκυρων ψηφοδελτίων, δηλαδή το προβλεπόμενο όριο του 42% συν μία ψήφο. Εφόσον ένας συνδυασμός πετύχει αυτό το αποτέλεσμα, ο επικεφαλής του εκλέγεται δήμαρχος και δεν ενεργοποιείται το δεύτερο στάδιο προσμέτρησης των εναλλακτικών ψήφων.
Επομένως, η εναλλακτική ψήφος δεν προσμετράται εξαρχής ούτε μπορεί να ανατρέψει το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού που έχει ήδη συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό στην πρώτη καταμέτρηση.
2. Τι συμβαίνει εάν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 42%;
Εάν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό, τότε ενεργοποιείται το δεύτερο στάδιο της καταμέτρησης.
Σύμφωνα με το άρθρο 57, στο στάδιο αυτό συμμετέχουν οι δύο επικρατέστεροι συνδυασμοί της αρχικής καταμέτρησης. Στις αρχικές ψήφους τους προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν από τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών, οι οποίοι δεν συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο.
Η ανάδειξη του επιτυχόντος συνδυασμού γίνεται με βάση το σύνολο των ψήφων που προκύπτει από αυτή τη διαδικασία. Ο νόμος προβλέπει επίσης ειδικές ρυθμίσεις σε περίπτωση ισοψηφίας στην πρώτη ή στη δεύτερη θέση της αρχικής καταμέτρησης.
Άρα, δεν ισχύει ότι οι εναλλακτικές ψήφοι μετρούν για όλους τους συνδυασμούς ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της πρώτης καταμέτρησης. Οι εναλλακτικές ψήφοι αξιοποιούνται στο δεύτερο στάδιο για τους συνδυασμούς που συμμετέχουν σε αυτό.
3. Ένα απλό παράδειγμα για να γίνει κατανοητή η διαδικασία
Ας υποθέσουμε ότι σε έναν δήμο συμμετέχουν πέντε συνδυασμοί και η πρώτη καταμέτρηση δίνει τα ακόλουθα αποτελέσματα:
* Συνδυασμός Α: 35%
* Συνδυασμός Β: 30%
* Συνδυασμός Γ: 18%
* Συνδυασμός Δ: 10%
* Συνδυασμός Ε: 7%
Κανένας συνδυασμός δεν ξεπερνά το 42%.
ΠΡΟΣΟΧΗ!!
Συνεπώς, στο δεύτερο στάδιο συμμετέχουν οι δύο πρώτοι, δηλαδή οι συνδυασμοί Α και Β και όχι όλοι οι συνδυασμοί!!
Εάν ψηφοφόροι των συνδυασμών Γ, Δ και Ε έχουν δηλώσει ως εναλλακτική επιλογή τον Α ή τον Β, οι αντίστοιχες εναλλακτικές ψήφοι προστίθενται στους δύο συνδυασμούς, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου.
Οι συνδυασμοί Γ, Δ και Ε δεν συνεχίζουν να διεκδικούν την εκλογή δημάρχου στο δεύτερο στάδιο. Οι εναλλακτικές επιλογές που έχουν δηλωθεί στα ψηφοδέλτιά τους μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα μεταξύ των δύο επικρατέστερων συνδυασμών.
Το παράδειγμα αποτυπώνει τη βασική αρχή: η αρχική κατάταξη καθορίζει ποιοι συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο, ενώ οι εναλλακτικές ψήφοι μπορούν να επηρεάσουν την τελική ανάδειξη του δημάρχου.
4.Πώς θα είναι δομημένο το νέο ψηφοδέλτιο;
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη μορφή του ψηφοδελτίου. Σύμφωνα με το άρθρο 52 του νέου Κώδικα, στο δημοτικό ψηφοδέλτιο θα περιλαμβάνονται, με συγκεκριμένη σειρά, τα στοιχεία του συνδυασμού, ο υποψήφιος δήμαρχος, οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι, οι υποψήφιοι των δημοτικών κοινοτήτων και, στο τέλος, η ενότητα της εναλλακτικής ψήφου.
Ειδικότερα, το ψηφοδέλτιο θα περιλαμβάνει:
• Υποψήφιο δήμαρχο: Τον επικεφαλής του συνδυασμού που αποτελεί την πρώτη επιλογή του ψηφοφόρου.
• Υποψηφίους δημοτικούς συμβούλους: Τα πρόσωπα που διεκδικούν την εκλογή τους στο Δημοτικό Συμβούλιο, με τη δυνατότητα του εκλογέα να δηλώσει την προτίμησή του με σταυρό, σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες.
• Υποψηφίους συμβούλους ή εκπροσώπους δημοτικών κοινοτήτων: Οι υποψήφιοι των τοπικών συμβουλίων θα είναι ενσωματωμένοι στο ίδιο ψηφοδέλτιο, σε ξεχωριστή ενότητα για κάθε δημοτική κοινότητα. Δεν θα χρειάζεται, δηλαδή, ξεχωριστό ψηφοδέλτιο για την επιλογή των τοπικών εκπροσώπων.
• Εναλλακτική ψήφο: Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα αναγράφονται οι υπόλοιποι συνδυασμοί και τα ονόματα των αντίστοιχων υποψηφίων δημάρχων. Ο ψηφοφόρος θα μπορεί να επιλέξει έναν μόνο συνδυασμό ως εναλλακτική επιλογή, εφόσον το επιθυμεί.
Η εναλλακτική επιλογή είναι προαιρετική. Ο νόμος ορίζει ρητά ότι το ψηφοδέλτιο παραμένει έγκυρο ακόμη και όταν δεν έχει συμπληρωθεί εναλλακτική ψήφος. Εάν δηλωθούν δύο ή περισσότερες εναλλακτικές επιλογές, καμία από αυτές δεν λαμβάνεται υπόψη στο δεύτερο στάδιο.
5. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για τον ψηφοφόρο;
Ο πολίτης θα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τον συνδυασμό που προτιμά, να εκφράσει τις προτιμήσεις του για τους δημοτικούς και τοπικούς συμβούλους και, εφόσον το επιθυμεί, να δηλώσει μία εναλλακτική επιλογή για τη θέση του δημάρχου.
Η βασική του επιλογή παραμένει αυτή που καταγράφεται στην αρχική καταμέτρηση. Η εναλλακτική ψήφος δεν αντικαθιστά την πρώτη επιλογή ούτε μετατρέπεται αυτομάτως σε ψήφο υπέρ άλλου συνδυασμού. Αξιοποιείται μόνο εφόσον ενεργοποιηθεί το δεύτερο στάδιο, όπως ορίζει η νομοθεσία.
Με αυτόν τον τρόπο, ο νέος εκλογικός μηχανισμός συνδέει την αρχική επιλογή των πολιτών με μια συμπληρωματική δυνατότητα έκφρασης προτίμησης, για την περίπτωση κατά την οποία κανένας συνδυασμός δεν πετύχει το προβλεπόμενο ποσοστό.
6. Γιατί είναι σημαντική η σωστή ενημέρωση
Κάθε αλλαγή στον εκλογικό νόμο είναι φυσικό να δημιουργεί ερωτήματα. Η δημόσια συζήτηση, όμως, πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές διατάξεις και όχι σε αποσπασματικές ερμηνείες.
Η πρώτη καταμέτρηση έχει καθοριστική σημασία: αναδεικνύει απευθείας τον επιτυχόντα συνδυασμό όταν επιτυγχάνεται το απαιτούμενο ποσοστό και, όταν αυτό δεν συμβαίνει, καθορίζει τους συνδυασμούς που συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο.
Η εναλλακτική ψήφος δεν είναι μια δεύτερη ψήφος που μετράει για όλους τους συνδυασμούς από την αρχή. Είναι μια προαιρετική επιλογή που αποκτά σημασία μόνο στο πλαίσιο της ειδικής διαδικασίας του δεύτερου σταδίου.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο νέος Κώδικας προβλέπει συγκεκριμένη και διαδοχική διαδικασία.
Εάν ψηφοφόροι των συνδυασμών Γ, Δ και Ε έχουν δηλώσει ως εναλλακτική επιλογή τον Α ή τον Β, οι αντίστοιχες εναλλακτικές ψήφοι προστίθενται στους δύο συνδυασμούς, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου.
Οι συνδυασμοί Γ, Δ και Ε δεν συνεχίζουν να διεκδικούν την εκλογή δημάρχου στο δεύτερο στάδιο. Οι εναλλακτικές επιλογές που έχουν δηλωθεί στα ψηφοδέλτιά τους μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα μεταξύ των δύο επικρατέστερων συνδυασμών.
Το παράδειγμα αποτυπώνει τη βασική αρχή: η αρχική κατάταξη καθορίζει ποιοι συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο, ενώ οι εναλλακτικές ψήφοι μπορούν να επηρεάσουν την τελική ανάδειξη του δημάρχου.
4.Πώς θα είναι δομημένο το νέο ψηφοδέλτιο;
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη μορφή του ψηφοδελτίου. Σύμφωνα με το άρθρο 52 του νέου Κώδικα, στο δημοτικό ψηφοδέλτιο θα περιλαμβάνονται, με συγκεκριμένη σειρά, τα στοιχεία του συνδυασμού, ο υποψήφιος δήμαρχος, οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι, οι υποψήφιοι των δημοτικών κοινοτήτων και, στο τέλος, η ενότητα της εναλλακτικής ψήφου.
Ειδικότερα, το ψηφοδέλτιο θα περιλαμβάνει:
• Υποψήφιο δήμαρχο: Τον επικεφαλής του συνδυασμού που αποτελεί την πρώτη επιλογή του ψηφοφόρου.
• Υποψηφίους δημοτικούς συμβούλους: Τα πρόσωπα που διεκδικούν την εκλογή τους στο Δημοτικό Συμβούλιο, με τη δυνατότητα του εκλογέα να δηλώσει την προτίμησή του με σταυρό, σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες.
• Υποψηφίους συμβούλους ή εκπροσώπους δημοτικών κοινοτήτων: Οι υποψήφιοι των τοπικών συμβουλίων θα είναι ενσωματωμένοι στο ίδιο ψηφοδέλτιο, σε ξεχωριστή ενότητα για κάθε δημοτική κοινότητα. Δεν θα χρειάζεται, δηλαδή, ξεχωριστό ψηφοδέλτιο για την επιλογή των τοπικών εκπροσώπων.
• Εναλλακτική ψήφο: Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα αναγράφονται οι υπόλοιποι συνδυασμοί και τα ονόματα των αντίστοιχων υποψηφίων δημάρχων. Ο ψηφοφόρος θα μπορεί να επιλέξει έναν μόνο συνδυασμό ως εναλλακτική επιλογή, εφόσον το επιθυμεί.
Η εναλλακτική επιλογή είναι προαιρετική. Ο νόμος ορίζει ρητά ότι το ψηφοδέλτιο παραμένει έγκυρο ακόμη και όταν δεν έχει συμπληρωθεί εναλλακτική ψήφος. Εάν δηλωθούν δύο ή περισσότερες εναλλακτικές επιλογές, καμία από αυτές δεν λαμβάνεται υπόψη στο δεύτερο στάδιο.
5. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για τον ψηφοφόρο;
Ο πολίτης θα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τον συνδυασμό που προτιμά, να εκφράσει τις προτιμήσεις του για τους δημοτικούς και τοπικούς συμβούλους και, εφόσον το επιθυμεί, να δηλώσει μία εναλλακτική επιλογή για τη θέση του δημάρχου.
Η βασική του επιλογή παραμένει αυτή που καταγράφεται στην αρχική καταμέτρηση. Η εναλλακτική ψήφος δεν αντικαθιστά την πρώτη επιλογή ούτε μετατρέπεται αυτομάτως σε ψήφο υπέρ άλλου συνδυασμού. Αξιοποιείται μόνο εφόσον ενεργοποιηθεί το δεύτερο στάδιο, όπως ορίζει η νομοθεσία.
Με αυτόν τον τρόπο, ο νέος εκλογικός μηχανισμός συνδέει την αρχική επιλογή των πολιτών με μια συμπληρωματική δυνατότητα έκφρασης προτίμησης, για την περίπτωση κατά την οποία κανένας συνδυασμός δεν πετύχει το προβλεπόμενο ποσοστό.
6. Γιατί είναι σημαντική η σωστή ενημέρωση
Κάθε αλλαγή στον εκλογικό νόμο είναι φυσικό να δημιουργεί ερωτήματα. Η δημόσια συζήτηση, όμως, πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές διατάξεις και όχι σε αποσπασματικές ερμηνείες.
Η πρώτη καταμέτρηση έχει καθοριστική σημασία: αναδεικνύει απευθείας τον επιτυχόντα συνδυασμό όταν επιτυγχάνεται το απαιτούμενο ποσοστό και, όταν αυτό δεν συμβαίνει, καθορίζει τους συνδυασμούς που συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο.
Η εναλλακτική ψήφος δεν είναι μια δεύτερη ψήφος που μετράει για όλους τους συνδυασμούς από την αρχή. Είναι μια προαιρετική επιλογή που αποκτά σημασία μόνο στο πλαίσιο της ειδικής διαδικασίας του δεύτερου σταδίου.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο νέος Κώδικας προβλέπει συγκεκριμένη και διαδοχική διαδικασία.
Πρώτα καταμετρώνται οι αρχικές ψήφοι.
Εάν κάποιος συνδυασμός ξεπεράσει το 42%, εκλέγεται ο επικεφαλής του.
Εάν όχι, οι εναλλακτικές ψήφοι προσμετρώνται για τους συνδυασμούς που συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο, σύμφωνα με όσα ορίζει ο νόμος.
Η γνώση των κανόνων είναι απαραίτητη για κάθε πολίτη, ώστε να γνωρίζει πώς εκφράζεται η επιλογή του και πώς αυτή μετατρέπεται σε εκλογικό αποτέλεσμα.
και κάτι ακόμη σημαντικότερο "μετάθεση" λόγω εκλογής πλέον δικαιούνται μόνο οι πρόεδροι που θα εκλεγούν και όχι και οι δημοτικοί σύμβουλοι που εκλέγονταν κάτι που ίσχυε μέχρι τώρα.
Η γνώση των κανόνων είναι απαραίτητη για κάθε πολίτη, ώστε να γνωρίζει πώς εκφράζεται η επιλογή του και πώς αυτή μετατρέπεται σε εκλογικό αποτέλεσμα.
και κάτι ακόμη σημαντικότερο "μετάθεση" λόγω εκλογής πλέον δικαιούνται μόνο οι πρόεδροι που θα εκλεγούν και όχι και οι δημοτικοί σύμβουλοι που εκλέγονταν κάτι που ίσχυε μέχρι τώρα.
-------------------------
To Almopia24.gr θεωρεί δικαίωμα του κάθε αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, τονίζουμε ρητά ότι αυτό δε σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές, καθώς αυτές εκφράζουν τον εκάστοτε χρήστη, σχολιαστή ή αρθρογράφο.
